Больше всего к могиле Калиновского в Вильнюсе пришло беларусов. Спросили, почему он им важен

Президенты трех стран и лидерка демсил Беларуси приняли участие в мероприятиях, посвященных восстанию 1863 года. Одним из пунктов программы было посещение кладбища Росы в Вильнюсе, где их встречали рота почетного караула, литовские военные, представители польской и украинской диаспор. Но больше всего было бело-красно-белых флагов. Около сотни беларусов в десятиградусный мороз пришли почтить память повстанцев. Что значит для них имя Кастуся Калиновского и почему он им важен? Об этом у пришедших спросило «Зеркало».

— Каліноўскі для мяне — гэта выбітны нацыянальны беларускі дзеяч, — говорит экс-доброволец полка Калиновского Александр Кусь Клочко, который пришел с фото плененными калиновцами Яна Тромбли Дюрбейко и Сергея Клеща Дегтева, информации о них нет до сих пор. — Лічу, што без паўстання, якое ён узначаліў на тэрыторыі Беларусі, магчыма, і не было б увогуле такой дзяржавы сёння, як Беларусь — палітычнай дзяржавы. На мой погляд, гэта паўстанне, якое хай і пацярпела паразу, але зрабіла тое, што ў 1918 годзе з’явілася Беларуская Народная Рэспубліка. А пасля з’явілася БССР — хай і пад маскоўскай залежнасцю, — але дзякуючы ўсяму гэтаму ў 1991 годзе з’явілася незалежная Рэспубліка Беларусь. Не было б паўстання, не было б барацьбы беларусаў, не было б барацьбы Каліноўскага і каліноўцаў за незалежнасць, за самастойнасць, за сваё нацыянальнае — я лічу, што не было б нас, беларусаў. Мы былі б рускімі. І сёння былі б гэтым «штурмавым мясам» удзельнічалі ў нападзе на Украіну, а заўтра, магчыма, у нападзе на Еўропу.

Беларус Кастусь (имя изменено) пришел к кладбищу Росы, потому что для него Калиновский — носитель беларусской национальной идеи.

— Я б сказаў, што беларуская дзяржаўнасць зарадзілася ад Кастуся Каліноўскага. І потым пасля гэтага ў нас з’явілася нейкае самаўсведамленне, якое потым прадоўжылася ўжо Беларускай Народнай Рэспублікай, — объясняет мужчина. — Як там ні хочуць казаць «абы-якая БНР» наша прапаганда ў Беларусі. Але дзякуючы гэтаму мы ў тым ліку мелі БССР (пра гэта ж «Люстэрка» і пісала). Ды і не было б Беларусі ў тым выглядзе, у якім яна ёсць зараз, — объясняет Кастусь.

— Кастусь Каліноўскі разам са сваімі паўстанцамі змагаўся за волю адразу ў некалькіх краінах, у тым ліку ў Літве, Польшчы, Украіне і ў маёй роднай Беларусі, — говорит Мария Довнар, которая пришла с плакатом с портретами погибших добровольцев полка Калиновского. — Гэта плакат, які адлюстроўвае тыя каштоўнасці, якія нёс Кастусь Каліноўскі са сваімі паўстанцамі, яны застаюцца. Полк Каліноўскага таксама дапамагае зараз бараніць кардоны Еўропы ва Украіне. І вось гэтыя хлопцы, яны загінулі таксама, як і паўстанцы, калі баранілі волю.

Мария отмечает, что впервые приехала в Вильнюс почтить память Кастуся Калиновского в 2019 году, когда состоялось перезахоронение его останков и останков других повстанцев.

— Спачатку вельмі трымцела ўсе, калі мы даведаліся, што нарэшце знайшлі рэшткі паўстанцаў. Гэта была вельмі вялікая такая працэсія. Яна ішла з Кафэдральнай плошчы. А было шмат сцягоў — беларускіх, літоўскіх, польскіх, украінскіх. Але больш за ўсё беларускіх (гаворка пра бела-чырвона-белыя сцягі. — Заўв. рэд.). Гэта паказвае, што ў нас таксама ёсць шанец калі-небудзь здабыць волю, свабоду ад рэжыму, — считает она.

—  Мы прыйшлі ў першую чаргу, шчыра кажучы, павітаць прэзідэнта Зяленскага тут, — говорит экс-доброволец Шип. — Але гэта дата важная для нас, для ўсіх народаў былой Рэчы Паспалітай. Гэта паўстанне, калі гучна прагучала беларускае імя.

Евгений и Татьяна пришли показать свою солидарность с народами Литвы, Польши и Украины.

— Прыйшлі, таму што гэта наша агульная гісторыя. Змаганне нашых краін за волю, за незалежнасць супраць Расійскай імперыі, — говорит Евгений. — Кастусь Каліноўскі — гэта чалавек-сімвал, які, па вялікім рахунку, першы, хто кінуў выклік…

— Хто кінуў першым заклік: «Каго любіш? Люблю Беларусь. То узаемна», — перебивает Татьяна. — Каб ушанаваць памяць Кастуся Каліноўскага, мы бываем тут некалькі разоў на год: на Дзяды, яго народзіны і ў дату пачатку паўстання. І сёння так супала, што прыехалі лідары некалькіх краін. Таму мы далучыліся. Каліноўскі для мяне — фігура, якая на сённяшні дзень ёсць знакавай для беларусаў, палякаў, літоўцаў. І гэта адзін з момантаў, якія аб’ядноўваюць нашы народы супраць агульнага ворага, які, на жаль, блытае берагі, і нам трэба супрацьстаяць гэтаму. І кожны маленькі крок — гэта частачка нашага супрацьстаяння.

Иван (имя изменено) о Калиновском узнал только в 1990-е, когда самостоятельно стал изучать историю Беларуси.

— Когда я учился, про Кастуся Калиновского в школе не учили. История Беларуси была в четвертой четверти одного из классов. Это такая маленькая книжечка, где все начиналось с неандертальцев, а потом сразу Октябрьская революция, — с иронией вспоминает мужчина. — Я сам изучал историю Беларуси в 1990-е годы. И когда пошли эти беларусские исторические энциклопедии, там уже начинаешь что-то узнавать. Сейчас регулярно поднимается тема, что все это (речь о восстании. — Прим. ред.) было зря. Мол, и 2020 год тоже как бы несвоевременно, это потеря. Понимаете, вопрос очень глупый, потому что нас не спрашивают. И Кастусю Калиновскому наше мнение — правильно он поступил или неправильно — оно как-то… Он это сделал, и эхо его действительно играет роль. То, что там было все не подготовлено, было мало шансов на успех… Их этот вопрос не сильно волновал. Каждый делает в своем поколении свое.

Для Михаила все началось с 2019 года. Попытавшись пройти в депутаты на тогдашних выборах, он попал в «обезьянник», а после него — на перезахоронение Калиновского.

— Калиновский — это историческая личность, во-первых, — перечисляет он. — А во-вторых, это даже и пример подражания, понимаете. Может быть, среди нас тоже есть какой-то новый Калиновский, но надо, чтобы он как-то больше проявился. Потому что в 2020-м был Тихановский, и все думали, что он похож на Кастуся. Но видите, как обстановка меняется… Однако у людей всегда есть надежда. Только вот чтобы не как у него финал был, а другой, позитивный.